(Foto: Gids in The Gorge op de Peloponnesos) Beste bezoekers aan dit weblog. Volgende week gaat weblog.nl migreren. Dat houd in dat de structuur uit dit weblog gaat verdwijnen. Deze gebeurtenis en de politieke apathie die zich van mij meester gemaakt heeft in de laatste twee decennia – waarin ik me met de collectieve schaduw bezig gehouden heb – kan begrepen worden als een synchronistisch verschijnsel en onderdeel van mijn individuatieproces.

Al eerder kondigde ik het einde van dit weblog aan, maar kon toen nog niet van mijn passie en idealistische strijd loskomen. Nu heeft een studie Grieks en Rebetiko (de Griekse blues) mijn pad gekruist. Tevens ben ik opnieuw in de Jungiaanse psychologie en het gedachtegoed van anti-goeroe Jiddu Krishnamurti gedoken. Hierdoor heb ik, naast de verantwoordelijkheden voor gezin, werk en vrijwilligerswerk in de ouderenzorg, de tijd niet meer om dit weblog opnieuw op te gaan bouwen. Niets is permanent, aan alles komt een eind om ruimte te scheppen voor iets nieuws. Dit weblog begon vier jaar geleden met de saffraanrevolutie in Birma. Door de moraalcrisis zijn MensenRechten en democratie nu wereldwijd op hun retour.

Na de overload van de laatste jaren verdraag ik het vaak hypocriete politieke gekonkel en gebrabbel erover in de talkshows en media niet meer. Ik walg van de kapitalistische propaganda: van de hersenspoelende reclame en van de artificiele moraliteit van overheden. Mijn stemrecht heb ik aan de wilgen gehangen en radio en de tv blijven nu zoveel mogelijk uit. Op het ogenblik lees ik het boek 'Macht als Gevaar' van Guggenbuhl-Craig waarin hij schrijft: "In zekere zin heeft het lot van ieder mens die naar iets bepaalds streeft, een uitgesproken tragische kant. Telkens weer komt juist dat tot stand wat men wil vermijden." Jung heeft er steeds weer op gewezen dat als de een of andere heldere psychische inhoud zich in het bewustzijn vastzet, in het onbewuste het tegendeel wordt gevormd en van daaruit verwoestingen aanricht. Na het steentje dat ik aan het proces van bewustwording heb bijgedragen, rest me nu niet veel meer dan dit weblog te sluiten met een stemmig rebetiko-lied uit de tijd dat WO2 incubeerde: Erinaki van Kostas Skarvelis. Een lied over dromen van harmonische vriendschappen tussen naties. Ik wens allen het pad naar levenszin en tevredenheid toe.

Aansluitend op de vorige blog: In Wachten op Godot neemt de Ierse schrijver Samuel Beckett de zelfingenomenheid en ijdelheid van de zichzelf gekroonde kroon der schepping stevig op de hak. Het toneelstuk, zonder verhaallijn en plot, vertelt het verhaal van Vladimir (Didi) en Estragon (Gogo), twee zwervers die op Godot wachten en  op het eerste gehoor bizarre conversaties voeren. Maar wie of wat Godot nu eigenlijk is laat Beckett in het ongewisse.

In het verlengde van de uitspraak van de Boeddha: “Jouw wereld is de creatie van je eigen geest”, verleent iedere lezer of toeschouwer een bij hem of haar passende interpretatie en/of betekenis aan dit werk toe. Als het al niet voor zichzelf spreekt en we er toch een rationele betekenis aan willen toekennen dan kunnen we het toneelstuk het beste benaderen als een manifestatie van het onbewuste. Een droom waarin de dromer zichzelf met zijn fundamentele onmacht, zinloosheid, leegte, monotonie, dodelijke routine, woestenij, verveling, uitzichtloosheid, eenzaamheid; met al die zaken waaraan de bewuste geest het liefst als een dief in de nacht aan voorbij wenst te gaan, confronteert. Vladimir en Estragon wachten op Godot omdat ze ervan uitgaan dat zijn verschijning hen zal gaan verlichten en verlossen. Godot kan hierom voor de ingeboren behoefte aan zingeving staan. Wachten op Godot is de enige zin in Didi’s en Gogo’s leven, zonder dat wachten zou het leven nog zinlozer worden. Met dit werk drukt Beckett de universele zinloosheid van het bestaan uit, en wijst iedere getuige op de verantwoordelijkheid om, hoe zinloos en absurd het leven ons ook zou mogen voorvallen, persoonlijk zin aan onze existentie op dit ondermaanse te geven.

Onstuimig constateerde Harry Fleurke op DiZijn: "Wat mij steeds weer opvalt als ik het stuk zie of de tekst lees is het feit dat Didi en Gogo in feite niet echt wachten, maar veel meer afwachten. Anders gezegd: zij kijken niet vooruit met een hoopvolle verwachting, zij laten alles over zich komen, ondertussen doden ze de tijd met praten. Nergens tonen ze enig zelfstandig initiatief, nergens besluiten ze dat ze beter zelf het heft in handen kunnen nemen, bijvoorbeeld om Godot te zoeken. Aan het eind van het verhaal zijn ze nog geen steek verder en begint alles weer van voren af aan. Misschien gaat 'Wachten op Godot' ook wel over het onvermogen om te veranderen, te groeien, open te staan voor het nieuwe, dus over de diepe angst om het veilige en vertrouwde los te laten." Slachtoffers der omstandigheden dus. Maar, zijn we dat in retrospectie niet allemaal? Bekijk hier het twee uur durende toneelstuk en geniet ervan!.

(Foto: survivaltocht met de kinderen in The Gorge op de Peloponnesos) “Een maand geen tv, radio, computer en telefoon. Een maand geen nieuws en bedrijfs- en staatspropaganda maar genieten van de heerlijke leegte van de stekker uit de routine en het systeem”, schreef ik in blog 1352. Maar alles heeft zijn schaduwzijde: na een maand vrijheid, leven in de vrije natuur en slapen onder de rijke sterrenhemel, komt het onverbiddelijke moment dat de vorm weer in de mal gedrukt gaat worden. Het gevoel dat daarmee gepaard gaat heeft Jung voor mij het duidelijkst omschreven toen hij na drie weken coma weer in de driedimensionale wereld ontwaakte:

“Teleurgesteld dacht ik: Nu moet ik weer in het ‘kistjessysteem’! Het leek me namelijk alsof achter de horizon van de kosmos een driedimensionale wereld kunstmatig was opgebouwd, waar elk mens voor zich alleen in een kistje zat. En nu zou ik me weer moeten inbeelden dat dat iets waard was! Het leven en de hele wereld leken me een grote gevangenis, en ik ergerde me er grenzeloos over dat ik dat weer heel gewoon zou gaan vinden. Ik was net zo blij geweest dat eindelijk alles van me afgevallen was, en nu was het alweer alsof ik – zoals alle andere mensen – aan draden opgehangen was binnen een kistje.”

Natuurlijk, de voor de hand liggende oorzaak van de escalerende wereldwijde oorlog tussen arm en rijk is de onvrede over de schaamteloze heb- en roofzucht en het gebrek aan solidariteit van de onverzadigbare elites. Maar dieper ligt de collectieve onvrede over het gebrek aan vrijheid, identiteit, zinvolheid en perspectief. Wat de keurig geklede heren en dames, schermend met cijfers en statistieken, ook allemaal moge beweren: de crisis is nog maar net begonnen. Terug in mijn kistje zag ik als eerste nieuwsitem de hakkelende Rutte die propageerde dat Nederland er in Europa het beste voorstaat en dat we daarom nog meer moeten gaan bezuinigen. Ik zette de tv uit en heb me daarmee definitief van de politiek en Radio 1 afgekeerd. Als Hamaker schrijft dat politieke apathie in de loop van de tijd een explosieve toestand oplevert dan is het nu wachten op……Godot?

 
Omdat wij de Grieken, die er al jarenlang voor zorgen dat ook wij Nederlanders een fijne vakantie kunnen doorbrengen in dit fantastische land, een hart onder de riem wilden steken hebben we ook dit jaar ons spaargeld er weer achtergelaten. Nu zijn we weer terug van de gevolgen van de financiële kruisiging van de bakermat van onze beschaving. Terug van de consequenties van de aantijgingen en Europese hetze tegen Griekenland. Inderdaad het heeft zijn uitwerking gehad: het toerisme, naast landbouw de grootste inkomstenbron, is behoorlijk ingestort.

Nadat er in 1973 een einde kwam aan het Kolonelsregime (militaire junta die vanaf 1967 er de dienst uitmaakte) hebben drie corrupte families het land geregeerd. Met lak aan het land parasiteren ze nog steeds, nu met hulp van de Europese Unie, op het hardwerkende Griekse volk. Zowel de elite als de ambtenarij zijn door en door corrupt waardoor belastingontduiking een soort nationale sport geworden is. Ook de orthodoxe kerk is mede verantwoordelijk voor de financiele status quo omdat ze geen belasting betaald. De meeste Grieken denken dat het huidige systeem niet zal veranderen omdat er geen politiek alternatief is. Dit heeft een collectief gevoel van droefheid, boosheid, hooploosheid en apathie veroorzaakt.

Ik heb onder andere gesproken met Ericos, iemand die uit de Griekse Groenen gestapt is omdat ook in die partij slechts macht en geld de dienst uitmaken, en Stavros met een leidinggevende functie binnen een afsplitsing van de communistische partij. Maar ook met een aantal Griekse arbeiders, jong en oud, zoals Yorgos (19) die het land wil verlaten want: “Griekenland is gestorven” en Griekse senioren zoals Andreas (81) die het gebaar maakte van wurging: “dit is wat ze op het ogenblik met ons doen”. Tegelijkertijd las ik in Karen Hamakers boek in het hoofdstuk: Projecties in Maatschappij en Politiek’: “Politieke apathie is levensgevaarlijk, omdat op het moment dat de kiezer zich afwendt hij de betrokkenheid op staat en politiek gaat verdringen, en dat kan in de loop van de tijd een explosieve toestand opleveren.” Dat maken we nu mee in de Arabische landen. De vraag is wanneer deze bom ook in Griekenland zal gaan barsten en hoe de elite daarop zal gaan reageren.

Ik kom al ruim 35 jaar in Griekenland en heb de veranderingen sinds het Griekse lidmaatschap van de EU (1981) en de invoering van de euro (2002) van dichtbij meegemaakt. Het heeft het land ingrijpend veranderd en vaak niet ten goede. Uit eigenbelang legt de EU het Griekse volk nu een volgend dictaat op, een financieel dictaat. Het is kwalijk te noemen dat na China ook Europa, onderhandelend met de corrupte Griekse elite, de soevereiniteit van het Griekse volk aantast. Het is hoog tijd voor een nieuwe vorm van rebetiko om de opgelegde misère en de pijn van hun zware leven wat te verzachten.

Voor rebetiko-liefhebbers ingesloten het prachtige To Minore Tis Avgis van Paradosiako: "Wake up and listen to the lament of a soul. Open your window and let me then fade out at a corner in front of your home, my little one."

(Foto's: Kalogria, een van mijn favoriete plekken in Griekenland) Een maand geen tv, radio, nieuws en telefoon. Een maand genieten van de heerlijke leegte van de stekker uit de routine en het systeem. Elke leegte heeft de eigenschap zich opnieuw te vullen; wat mij betrof onder andere met de unieke wijsheid van anti-goeroe Jiddu Krishnamurti. In ‘Innerlijke Eenvoud’ gaat een psycholoog die een studie had gemaakt van het oosterse denken en de oosterse opvatting van het bewustzijn met hem een gesprek aan. “Kunnen wij specialisten op het terrein van de psychologie, niet meer doen dan de onaangepasten terug te laten keren in de maatschappij?”

Krishnamurti: “Is de maatschappij zo gezond, dat een mens erin terug zou moeten keren? Heeft de maatschappij er niet zelf toe bijgedragen dat de mens ziek werd? Natuurlijk moeten zieken genezen worden, maar waarom zou iemand zich aanpassen aan een zieke samenleving? Als hij gezond is, zal hij er geen deel van uitmaken. Wat heeft het voor zin onaangepasten te helpen zich aan de maatschappij te conformeren zolang je niet begint met de gezondheid van die maatschappij in twijfel te trekken? De mens helpen zich aan te passen aan een samenleving die altijd met zichzelf overhoop ligt, wordt dat geacht de taak te zijn van psychologen en psychoanalytici? Moet de mens alleen gezond gemaakt worden om te kunnen doden of gedood te worden? En als je niet gedood of tot krankzinnigheid gedreven wordt, moet je je dan maar inpassen in die structuur van haat, afgunst en eerzucht en een bijgeloof dat soms een heel wetenschappelijk aanzien kan hebben? 

Psycholoog: “Ik geef toe dat de maatschappij niet is wat ze zou moeten zijn, maar wat doe je eraan? Je kunt niet uit de maatschappij stappen, je moet er je brood in verdienen, lijden en sterven. Je kunt geen kluizenaar worden die zich enkel om zijn eigen zaligheid bekommerd. Of ze wil of niet, wij moeten de maatschappij redden. Maar wat is (uiteindelijk) mijn plicht als medicus, wat kun je doen als enkeling?”

Krishnamurti: “De maatschappij dat zijn de betrekkingen tussen mensen onderling. De maatschappelijke structuur berust op de dwangneurosen van de mens, op het hele complex van zijn zucht tot overheersing en navolging. Hoe zal de medische bijstand ooit werkelijke fundamentele betekenis kunnen hebben als de mens zich niet van die structuur van bederf losmaakt? Het leven is een en we moeten ons bezighouden met de mens als geheel. Het is de verdeeldheid die de mens ziek maakt. Behoort het ook niet tot de plicht van de medicus om de maatschappij als geheel te genezen? Alleen vrij en los van het maatschappelijk patroon is een (innerlijke) revolutie mogelijk.”

Psycholoog: “U vraagt te veel van de doorsnee-mens. Die wil zijn pleziertjes, zijn ontsnappingsmogelijkheden, zijn zelfvoldane religie en iemand om mee weg te lopen of een hekel aan te hebben. De dingen waar u op duidt vragen een andere manier van opvoeden, een andere wereldorde, en onze politici zijn al evenmin als de doorsnee-opvoeder tot een bredere visie in staat. Ik neem aan dat de mens deze lange, donkere periode van pijn en ellende moet doormaken voordat hij er als een tot een eenheid geworden intelligent menselijk wezen uit tevoorschijn kan komen. Mijn zorg geldt de individuele menselijke wrakken voor wie ik een heleboel kan doen; alleen, het lijkt zo weinig, op die enorme zee van ellende.”

 
(Foto: Dr. Jackyll and Mr. Hide) In haar leerzame boek ‘Het Projectiemechanisme’, benadrukt Jungiaans psychologe Karen Hamaker-Zondag het belang van schaduwwerk: het belang van bewustwording van de inhoud en autonomie van ons ‘alter-ego’, van onze verborgen persoonlijkheid.

Na het boek doorgenomen te hebben vroeg mijn echtgenote naar een conclusie en daar hoefde ik niet lang over na te denken: De derde Wereldoorlog kan slechts voorkomen worden als genoeg individuen hun schaduw integreren. In het kader van dit weblog zou ik een cruciale kwestie in dit blog uit ‘Het Projectiemechanisme’ willen lichten, namelijk de verwarring die in het westen is ontstaan rond het begrip ego.

“Onder invloed van oosterse religies”, schrijft Karen, “is in bepaalde nieuwetijdskringen in het westen de opvatting ontstaan dat we ons ego moeten loslaten. Jungiaans gesproken zou dat een regelrechte ramp zijn, want dan hebben we geen enkel instrument meer om te kunnen begrijpen, bewust te kunnen worden en psychologisch en spiritueel te groeien!…Het woord ego in oosterse godsdiensten wordt anders omschreven dan in Jungs definitie. Als we het nauwkeuriger onderzoeken, blijkt dat wat in het oosten ego wordt genoemd heel sterk te lijken op wat in de psychologie van Jung de schaduw is. En de schaduw moeten we inderdaad ontmaskeren en integreren.   

Binnen de definitie van Jung is het van belang om een sterk Ego te ontwikkelen, en voor hem was een sterk Ego een Ego dat groot is, dat heel veel van zichzelf weet, en vooral ook heel duidelijk weet heeft van de minder aangename en minder aardige kanten van zichzelf. Zo krijgen we de merkwaardige paradox dat iemand met een groot en sterk Ego in jungiaanse zin heel mild wordt en geen egoïst is, terwijl iemand met een klein Ego in jungiaanse zin vanuit zijn onbewustheid vaak juist heel egoïstisch kan zijn.”

‘Het Projectiemechanisme’ is een echte aanrader voor iedereen die met mensen werkt en het pad van spirituele groei beklimt. (Geblogd in Astorias met achter de palmen, cactussen, olijf- en bananenbomen zicht op de diepblauwe Adriatische zee.)

(Foto: Redactie.be) Op 6 juli begonnen de Griekse taxichauffeurs aan een 24-uursstaking. Ze zijn boos omdat hun streng gereguleerde sector binnenkort open gebroken wordt, wat voor meer concurrentie zal gaan zorgen. Het vormt een onderdeel van bezuinigingsplannen om het Griekse begrotingstekort terug te dringen.

Tientallen taxichauffeurs reden luid claxonnerend voor het parlement langs op weg naar het ministerie van industrie, waar ongeveer vierhonderd chauffeurs een demonstratie hielden. De regering nam eerder dit jaar een voorstel aan om de zogenoemde gesloten beroepen te openen, beroepen die strikt gereguleerd worden door licenties of vaste winstmarges. Het gaat onder meer om taxi- en vrachtwagenchauffeurs, apothekers, advocaten en notarissen. De nieuwe wet zorgt er volgens de demonstranten voor dat dure licenties niets meer waard zijn als nieuwe mensen op de markt ze gratis kunnen krijgen.

In heel Griekenland zijn gisteren de taxichauffeurs in staking gegaan. In Athene blokkeren ze met hun voertuigen de luchthaven en de haven van de Griekse hoofdstad. Onderweg naar Korinthos passeerden we gisterochtend de havenstad Patras. Ongeveer 200 taxi's blokkeren de tolpoorten aan het begin van de “snelweg” naar Athene. Met hun voertuigen vormden ze een fuik en lieten het verkeer tolvrij door. Voorlopig zal de staking twee dagen gaan duren.

Aan boord van de veerboot naar Griekenland kwam ik in gesprek met een jonge Griekse vrachtwagenchauffeur. “Men zegt dat Griekenland een democratie is”, zei Billy, “maar dat is werkelijk niet zo. Vanaf de dictatuur hebben drie corrupte families het land geregeerd. Ze hebben lak aan land en volk, hun rijkdommen zijn onze rijkdommen.

Als er bijvoorbeeld een weg aangelegd wordt, zegt men dat het project ’n half miljard euro gaat kosten, maar de helft ervan verdwijnt in vele zakken. De elite en de ambtenarij is door en door corrupt en daarom is belastingontduiking een soort nationale sport geworden. In Athene zie je drugshandelaars die op straat hun waren verkopen. Even verderop staat de politie toe te kijken en doen niets omdat ze door de dealers betaald worden. De meeste Grieken denken dat het systeem niet zal veranderen omdat er geen alternatief is. Dit heeft een collectief gevoel van hooploosheid, droefheid en apathie veroorzaakt. Als ik het nieuws zo aanhoor dan is het ook mij droevig ter harte. Ik ben chauffeur en in dienst van de eigenaar van de truck. Ik ben 23 en zou mijn eigen truck willen hebben maar dat zit er waarschijnlijk niet meer in. De regering is van plan om de vrije verkoop van de benodigde licenties te verbieden. Stel je voor: heb je net voor 200.000 euro een vergunning gekocht en van de ene op de andere dag is die niets meer waard. De overheid wil de controle over de vergunningen en die gaan dan natuurlijk naar de grote gevestigde bedrijven.

Op tv zie je beelden over de opstanden in de grote steden. Die beelden laten de waarheid echter niet zien. Ze tonen anarchisten die de boel vernielen en de politie staat erbij alsof ze op de een of andere manier achter die acties staan. Dan vraag je je toch af wat er werkelijk aan de hand is. Ik begrijp de woede van de anarchisten wel. Iemand moet toch iets doen. Maar wij draaien voor de kosten op. Aan het eind van ons gesprek verscheen Billy’s baas aan dek. We schudden elkaar de hand en het gesprek ging verder in het Duits. Toen ik hem vertelde dat ik al 40 jaar in Griekenland kom en er aan het einde van mijn loopbaan best zou willen wonen zei hij: “De huizen zijn heel goedkoop op het moment: dit is je kans.”

In de Margriet van vorige maand schreef Evelien Veenboer over de zogenaamde luiheid van de Grieken: “In Nederland hoor ik alleen maar negatieve verhalen over Grieken die te lui zouden zijn om te werken. Wij komen al 20 jaar op Kreta en vanwege de vriendelijke mensen hebben we daar een huis gekocht. Nu horen we dat de Nederlanders wegblijven en dat is zo jammer. Want het is er na al die jaren nog steeds zoals het was: warm en gastvrij. De Kretenzers moeten hard werken voor hun geld, zeven dagen per week van ’s ochtends tot ’s avonds. Door de lage lonen hebben ze dan vaak nog niet genoeg om van te leven. En nu moeten de lonen nog verder omlaag. Ik wil alle Grieken een hart onder de riem steken die er al jarenlang voor zorgen dat ook Nederlanders een fijne vakantie kunnen doorbrengen in dit fantastische land.” (Geblogd in Korinthos)

Beste bezoekers aan PvMR, De Internationale Gemeenschap, wij, dienen ons serieuze zorgen te gaan maken. Het materialistische en neoliberalistische denken, hebben een gevaarlijke moraalcrisis veroorzaakt waardoor de mensheid verrechtst en verhard met als gevolg dat Democratie en MensenRechten wereldwijd op z'n retour zijn. Helaas, het is niet anders: mind over matter, heart over this kaliyuga era! 

Na weer een jaar bloggen over de schendingen van de Rechten van de Mens, is voor mij de tijd weer rijp om achter het stuur van mijn oldtimerbusje Europa te gaan doorkruisen. Op reis naar de gevolgen van de financiele kruisiging van de bakermat van onze beschaving en de consequenties van de Europese hetze tegen Griekenland. Hoe synchronistisch (gelijktijdigheid van gebeurtenissen) willen we het hebben? Tijdens deze roadtrip staan voor mij twee toepasselijke Jungiaanse dieptepsychologische boeken centraal: Perera's Zondebokcomplex en Hamaker's Projectiemechanisme, maar daarover later meer. Prettige vakantie en tot medio augustus.

Vervolg van blog 1230: Onthechte compassie: mededogen zonder medelijden. Na vier weken ziekenhuis werd Sonja begin april met een ambulance weer naar haar appartement teruggebracht. En daar lag ze dan weer in haar eigen bed, volledig afhankelijk. Nu ze het ziekenhuispersoneel niet kon becommentariëren waren het de buren en de huisarts die niet veel goed konden doen omdat ze haar in de steek gelaten hadden. In het weekeinde begon ze mij weer te bellen. Omdat ik wist dat er niets ernstigs aan de hand was nam ik de telefoon niet op. Ze gaf mijn nummer aan iemand aan de andere kant van het land met het verzoek mij te bellen.

Enkele dagen later was ik weer bij haar. Wat voor zin heeft mijn leven nog? Ik kan niet meer naar buiten, zelfs niet meer naar de huiskamer. Wat doe ik hier eigenlijk nog? Wachten zei ik. Ze dacht erover na en zei ja je hebt gelijk mijn leven houdt slechts nog wachten in. Wat wil je dan? Ik wil opgenomen worden in het verpleeghuis in Den Haag waar mijn broer is en anders wil ik euthanasie.  Tja, dan zul je toch echt een gesprek met je huisarts aan moeten gaan om aan hem je wens over te dragen. Aan het einde van dat gesprek zal er zeker meer duidelijkheid zijn. Ik vroeg me af of haar plotselinge doodswens niet een volgende methode was voor aandacht in haar zware eenzaamheid.

Als snel bevond ze zich toch weer in haar dagelijkse routine. Twee weken geleden vertelde ze me dat haar broer, hoogstwaarschijnlijk voor een laatste bezoek, met de wensambulance naar haar appartement gebracht zou gaan worden. Het schilderij van Jezus aan het voeteneinde van haar bed had ze lang geleden van hem geleend en nu wilde hij Jezus terug! We voerden al een tijdje een discussie of Hij op het doek ten hemelen stijgt of op aarde neerdaalt. Wat zou de schilder bedoeld hebben? De lege plek viel haar zwaar: "Als ik behoefte heb aan gebed dan doe ik nu mijn ogen maar dicht", zei ze triest. Maar ik had een foto van het schilderij gemaakt en bracht haar vanmorgen de reproductie.

Als atheïst kom je soms in wonderlijke situaties terecht. Bevreemd keken enkele mensen die bij het belpaneel van het appartementencomplex stonden me aan nadat ik via de intercom meldde dat ik Jezus terug kwam brengen. Ik hing de in het licht badende Jezus, omgeven door een mooie oude houten lijst die ik bij Emmaus gevonden had, op de lege plek. Tranen drongen zich bij haar op maar huilen dat doet ze niet, in elk geval niet in het bijzijn van mensen. Ze verkiest boosheid boven verdriet. Maar als dan toch meer gevoelige emoties haar de baas worden ontstaan er dikke rode kringen om haar ogen. Voor de eerste keer in de tien jaar dat we elkaar kennen gaf ik haar een kus. “Een kus van een engel”, riep ze verheugd uit, “dat is me nog nooit overkomen. Ik hoop dat je voor altijd bij me blijft.” En zo is het: wat er ook gebeurt: tot de dood ons scheidt.